Voetbalblessures

Door: Liesbet Vervecken (Licenciaat Kinesitherapie)

Al wat hieronder wordt beschreven is ook samengevat in een powerpoint welke je hier kan downloaden.

Voorwoord

Allereerst is het belangrijk dat we het spreekwoord: “Beter voorkomen dan genezen” in ons achterhoofd houden. Je kan al veel sportblessures in het voetbal voorkomen door vooral te luisteren naar je spelers. Het is zo dat wanneer voornamelijk kleine kinderen zeggen dat ze ergens pijn hebben, dit meestal een teken is dat er iets aan de hand is. Dit kan gaan van werkelijke pijn aan een lidmaat, maar dit kan ook een teken zijn dat het kind zich niet helemaal goed voelt met iets en dat we moeten uitzoeken wat er precies aan de hand is. Dit kan bijvoorbeeld zijn dat het kind de opdracht niet heeft verstaan en dat hij daarom schrik heeft het verkeerd te doen en daardoor lichamelijke klachten krijgt.Houd hier altijd rekening mee!

Verder kunnen tijdens de training ook maatregelen getroffen worden om kwetsuren te voorkomen. Wanneer een speler klaagt van pijn tijdens bepaalde oefeningen of tijdens de training, laat de speler dan rusten of stoppen met deze oefening.

Het is zeer belangrijk dat je bij elke training de juiste opbouw hanteert. Hiermee wordt bedoeld dat je begint met een opwarming, gaande van een bepaalde afstand lopen, gevolgd door enkele kleine oefeningen waarbij de lichaamstemperatuur stijgt en het lichaam klaar wordt gemaakt om specifieke oefeningen uit te voeren. Dit wordt gevolgd door de feitelijke training. Dit zijn voetbalspecifieke oefeningen en wedstrijd gerichte oefeningen. Om de training nadien af te sluiten met cooling-down. Die is bedoeld om het lichaam te laten recupereren na een intensieve training en de lichaamstemperatuur, die licht is gestegen tijdens de training, terug te laten afkoelen.

(R)ICE

Wat betreft de behandeling van kwetsuren die voorkomen op en rond een voetbalveld is er één gulden regel te onthouden, namelijk: (R)ICE. Deze afkorting vat samen hoe de meeste acute kwetsuren moeten behandeld worden.

                                                                  Rust
                                                                  Ijs
                                                                  Compressie
                                                                  Elevatie

  • RUST: Het spreekt vanzelf dat wanneer er een kwetsuur voorkomt dat de speler in kwestie zijn gekwetste lidmaat laat rusten. Dit om verergering de kop in te drukken.
  • IJS: Iedereen weet dat er ijs gelegd moet worden, maar de exacte reden daarvan is niet bij iedereen geweten. Als men de stappen van het lichaamsherstel bekijkt, zal men dit beter begrijpen. Het is zo dat wanneer er zich een kwetsuur voordoet dat er altijd 3 stadia doorlopen worden, het belangrijkste stadium is het eerste. Het eerste stadium is het stadium van de ontsteking. Op het moment van het accident ontstaat er onmiddellijk een zwelling en eventueel een blauwe verkleuring van de huid (bloeding). Tijdens deze periode voelt de plaats waar de zwelling optreedt warmer aan dan de rest van het lidmaat (dit is soms moeilijk waar te nemen omdat de speler zweet en warm heeft door de activiteit). Dit verschijnsel is een lichte ontsteking. Tijdens een ontsteking gaan de bloedvaten open staan op de plaats van de kwetsuur, als een automatische reactie van het lichaam om alles terug te herstellen in zijn normale staat. Door het aanbrengen van ijs ga je de bloedvaten terug een beetje laten inkrimpen. Hierdoor wordt de zwelling en de bloeding in het aangedane lichaamsdeel minder uitgesproken wat het herstel gaat bevorderen. Het tweede stadium is het stadium waar het lichaam een soort van litteken gaat vormen. Het derde en laatste stadium is het stadium waar het gevormde litteken zich gaat aanpassen aan de verschillende krachten die op de structuur inwerken.
  • COMPRESSIE: Compressie dient ook om de zwelling die ontstaat in te perken en het herstel te bevorderen. De compressie wordt uitgevoerd door een drukverband aan te leggen.
  • ELEVATIE: Met elevatie wordt bedoeld dat de aangedane structuur hoger wordt gelegd dan de rest van het lichaam. Ook deze handeling dient om de zwelling en de bloeding te verminderen.. Dit wil echter niet zeggen dat bij een omgezwikte voet deze boven het hoofd moet gehouden worden en dat je op je hoofd moet gaan staan. Dit betekent dat je de enkel op een stoel voor je legt als je gaat zitten. In principe moet het aangedane deel ter hoogte van het hart gehouden worden.

(R)ICE  is eigenlijk de belangrijkste regel binnen de behandeling van kwetsuren. In het vervolg van de bespreking van voetbalblessures komt deze regel zowat elke keer terug.

Meest voorkomende kwetsuren tijdens het voetbal.

Wanneer je naar de statistieken kijkt, is er een relatief grote kans dat je bij het voetballen geblesseerd raakt. Dit risico ligt nog eens hoger wanneer er een vergelijking gemaakt wordt tussen de wedstrijden en trainingen. Bij de training is een kwetsuur veelal het gevolg van een minder goede opwarming of een overbelasting van het lichaamsdeel. Bij een wedstrijd ligt het risico op kwetsuren nog hoger omdat hier niet enkel de belasting een rol speelt alsook de opwarming, maar de sporter komt hier ook in contact met andere spelers. Ook is het risico groter tijdens de voorbereiding dan tijdens een seizoen.
Wanneer er tijdens de wedstrijd een gewonde op het plein ligt, wordt hier met de gekende waterzak naartoe gegaan. Dit is bedoeld om de kwetsuur af te koelen, zoals hierboven uitgelegd.

1. Blessures aan het hoofd en de hals

Kwetsuren aan hoofd en hals zijn over het algemeen te wijten aan contact tussen speler en tegenstander, medespeler of de bal. Deze komen het meeste voor tijdens stilstaande fases van een match (bij een vrijschop denken we vooral aan het muurtje), kopduels, wegslaan van de bal door de keeper, … wat we hier veel zien zijn sneden aan de wenkbrauwen die soms moeten gehecht worden, breuken van de neus, kaak of tanden. Verder zien we ook vaak hersenschuddingen of kneuzingen. Hierdoor is het zeer belangrijk de kinderen een goede koptechniek aan te leren. Het is hierbij belangrijk dat je het hoofd en de nek goed fixeert en de bal meer met het hoofd te sturen dan frontaal te koppen. Bij jonge kinderen is het daarom verstandig om niet specifiek op het koppen te trainen, wil je dit toch doen, is het raadzaam een lichtere bal te gebruiken.

1.1 Hersenschudding

Een hersenschudding is een letsel van de hersenen waarbij door een harde klap de hersenen tegen de schedel komen. De meest voorkomende symptomen zijn hoofdpijn en misselijkheid. Bij een meer uitgesproken hersenschudding kan het zijn dat de speler het bewustzijn verlies, dit voor maximum 5 minuten. Wanneer dit toch langer duurt dan 5 minuten moet de speler direct overgebracht worden naar het ziekenhuis.

Bij een hersenschudding is het belangrijk dat de speler niet in slaap valt. Hij moet zeker wakker gehouden worden en het is het beste als je de speler doelgerichte vragen stelt zoals: “Welke dag is het vandaag? Wie is de tegenstander? Hoeveel is de stand? Wat is je naam en achternaam? …”. Wanneer de speler niet kan antwoorden op de vraag, verwijs hem dan zo snel mogelijk naar het ziekenhuis. Bel eventueel een ziekenwagen. Dit is een teken dat er ter hoogte van de hersenstructuur een beschadiging is opgetreden en is de eerste hulp zeer belangrijk. Wanneer de speler enkel hoofdpijn heeft, kan je hem beter naar huis sturen en laten rusten (niet slapen de eerste uren). Zeg er wel bij dat als de hoofdpijn erger wordt of als hij zich vreemd begint te gedragen of voelen, toch naar het ziekenhuis te gaan of de huisarts te raadplegen. Het beste dat de speler doet is in een donkere kamer te laten rusten en zeker geen tv te kijken.

1.2 Neusletsels

De neus bestaat voornamelijk uit kraakbeen en een zeer klein stukje bot. De functie van de neus is tweeledig. Ten eerste is het ons reukorgaan, en ten tweede is dit een soort van ventilatie/filterorganisme voor de longen. In de winter ademen wij koude lucht via onze neus naar binnen, wanneer deze koude lucht rechtstreeks in onze longen zou komen, zou dit negatieve gevolgen hebben voor onze longen. Daarom fungeert onze neus als een verwarming voor het opwarmen van de lucht. Door de kleine haartjes in de neus werkt het ook als filter. Ze filtert kleine stofdeeltjes uit de lucht.

Bij een letsel van de neus is het mogelijk dat er tijdelijk een verminderd vermogen tot ruiken is waardoor ook de smaak wordt aangetast. Bij een letsel treedt er regelmatig een bloeding op en eventueel een breuk van het kraakbeen of van het kleine stukje bot.

Het eerste dat moet gebeuren is het bloeden stoppen. Dit gebeurt door middel van watten of gaasjes en door de neus dicht te knijpen aan de neusbasis, ter hoogte van het voorhoofd. Wat zeker vermeden moet worden, is dat het hoofd naar achter wordt gehouden. Er is een kleine opening tussen de neusholte en de hersenen, wanneer je het hoofd naar achter kantelt, ga je ervoor zorgen dat het bloed naar achter loopt en dus veel risico loopt om bloed door die opening naar de hersenen te laten lopen met ernstige gevolgen. Zet de speler in een houding zoals hij een boek leest.

Wanneer de neus een scheefstand vertoont, is de kans zeer groot dat deze gebroken is en moet de speler doorverwezen worden naar het ziekenhuis voor een verdere behandeling om blijvende letsels te voorkomen.
Ik raad wel aan, indien het gaat, om een dag of drie te wachten voordat de speler naar het ziekenhuis gaat. Het is namelijk zo dat de scheefstand te wijten kan zijn aan de zwelling en wanneer deze zwelling afneemt zal de speler geen last meer ondervinden. Wanneer de speler echter niet of moeilijk kan ademen door de neus is het raadzaam om via de spoed de neus te laten controleren. Na 3–4 weken rust is de neus terug in orde en kan het spelen hervat worden.

1.3 Gebitletsel

Dit zijn alle mogelijke letsels die voorkomen aan de mond en tanden, gaande van loskomen van een tand of afbreken van een tand of een stukje ervan tot een tand door de lip. Wanneer er een tand loskomt, de tand bewaren ofwel in de mond of in een zakje met speeksel of water en zo snel mogelijk naar de tandarts of mondchirurg gaan. Een losgekomen tand moet immers binnen het halfuur teruggeplaatst kunnen worden.

Let erop, letsels in en rond de mond bloeden zeer hevig, waardoor het soms erger lijkt dan het is, maar kijk de mond zeer goed na, want ernstige letsels worden vaak over het hoofd gezien.

2. Blessures van de armen

Blessures van de armen komen ongeveer bij een kwart van de voetbalongevallen voor. Dit komt meestal door een val op de arm. Hierbij lopen de spelers meestal breuken op van het sleutelbeen, onderarm, basiskootje van de duim. Verstuikingen vinden we meer terug ter hoogte van de schouder.

Keepers zijn nog meer het slachtoffer van kwetsuren aan de armen. Bij hen zien we bovenvermelde kwetsuren en verder ook breuken van vingers, maar ook luxaties (uit de kom schieten van het gewricht) van duim of vingers.

3. Blessures van de romp

Dit is meestal het rechtstreekse gevolg van een duel waarbij een elleboogstoot tegen de borstkas komt. Dit kan ook het gevolg zijn van een bal die de speler niet of te laat ziet aankomen. Hierbij zie je dat de speler enkele seconden naar lucht moet happen, het lijkt of de adem wordt afgesneden. Probeer hier de speler kalm te houden en rustig diep in en uit te laten ademen. Eventueel een handdoek rond de borstkas binden om de ribben steun te geven zodat ademen niet al te pijnlijk is.

4. Blessures van de benen

4.1 Liesblessures

Dit is een verzamelnaam van kwetsuren die voorkomen in het onderste kruis.

Kwetsuren hiervan zijn te danken aan de specifieke bewegingen die in het voetbal vereist zijn. Hiermee worden de snelle richtingswissels bedoeld, en het sprinten. Bij deze bewegingen worden deze structuren enorm belast.

De oorzaak van liesblessures gaat veelal om een acute of chronische overbelasting van de adductoren (spieren aan de binnenkant vaan het bovenbeen), de heupbuigers en de buikspieren. Deze spieren zijn samen met de buikspieren de stabilisatoren van het bekken en het heupgewricht, deze stabiliteit is nodig bij het trappen van een bal (binnenkant voet), draaibewegingen en het lopen. Dit kan leiden tot een ontsteking. Verder zien we soms ook een gehele of gedeeltelijke scheur van de spier.

Liesblessures door overbelasting komen voor in verschillende gradaties:
Graad 1: pijn na voetballen, startpijn/stijfheid 's morgens
Graad 2: pijn bij het opwarmen en tijdens het sporten
Graad 3: constante pijn tijdens het sporten
Graad 4: constante pijn ook bij het niet sporten (gewoon overdag)

Om een liesblessure te behandelen moet men eerst en vooral rusten en minder of tijdelijk stoppen met sporten. Eventueel met kinesitherapie behandelen. Aan de speler wordt gevraagd om de spieren op te rekken en buikspieroefeningen uit te voeren.
Je kunt een liesblessure voorkomen door:

  • Optrainen van buikspieren (bij de sit-up enkel de schouders van de grond heffen zowel schuin als recht).
  • Goed materiaal gebruiken.
  • Een goede opwarming.
  • Stretchoefeningen:
    • Rekken van de voorkant van het bovenbeen en de heupbuigers.
    • Rekken van de binnenkant van het bovenbeen met gestrekte benen.
    • Rekken van de binnenkant van het bovenbeen in kleermakerszit.
      • Maakt het verschil tussen de korte en de lange spieren.

4.2 Knieblessures

De knie is opgebouwd uit drie botten (bovenbeen, onderbeen en knieschijf) en is bedekt met kraakbeen. Verder vind je in de knie nog de menisci terug en de voorste en achterste kruisband. Deze twee banden zorgen ervoor dat de knie stabiel is.

4.2.1 Gescheurde voorste kruisband

Dit gebeurt wanneer de voetballer een draaibeweging maakt met zijn lichaam en waarbij de voet om een bepaalde reden op de grond blijft staan zonder de draaibeweging mee te volgen.

Hierbij komt er een enorme kracht op de kruisband te staan waardoor deze gaat scheuren. De speler voelt onmiddellijk dat er iets niet in orde is met zijn knie. Elke beweging is pijnlijk. De knie zwelt direct op. Na een aantal dagen trekt de zwelling weg en is de pijn sterk verminderd. Er is nog altijd een speling in de knie te voelen doordat de knie niet meer bij elkaar wordt gehouden door de kruisband. De enige oplossing voor dit probleem, wanneer de sporter nog terug zijn sport wil beoefenen is een operatieve ingreep met een revalidatie van 6 tot 9 maanden.

Wanneer de kwetsuur net is gebeurd, is het zeer belangrijk om de knie volledig te ondersteunen zodat geen beweging meer mogelijk is. Eventueel de kniespalk aanleggen (te vinden in de A-kantine in de kast met kine-materiaal). IJs is hier ook zeker niet te vergeten en onontbeerlijk. Verder is het belangrijk om een ziekenwagen op te bellen en de speler naar het ziekenhuis te vervoeren voor verdere behandeling.

4.2.2 meniscusletsel

Deze blessure is ook te wijten aan een draaibeweging waarbij de voet op de grond blijft staan en niet meedraait. De meniscusscheur of voetballerknie komt vaak voor in combinatie met een voorste kruisbandscheur. De knie zwelt direct op een doet pijn. De onmiddellijke behandeling is gelijkaardig met deze van de voorste kruisband.

De verdere behandeling verschilt naargelang de aard van de scheur. Een kleine scheur zal met voldoende rust vanzelf herstellen. Bij een grotere scheur zal een chirurgische ingreep noodzakelijk zijn. Deze ingreep bestaat ofwel uit het wegknippen van de scheur ofwel het terug vasthechten van de scheur. Wanneer het echter om een voetballer gaat die terug op hetzelfde niveau wil spelen al voor de scheur, zal er altijd overgegaan worden tot het wegknippen van de scheur. De nabehandeling wordt uitgevoerd door een kinesitherapeut en na 4 tot 6 weken mag de speler zijn sport terug uitoefenen.

Om deze blessures te voorkomen kan je volgende punten in het achterhoofd houden:

  • Bouw de training stilaan op om overbelasting te vermijden.
  • Zorg voor een goede warming-up.
  • Draag de juiste voetbalschoenen.
  • Vermoeidheid, slechte coördinatie en verminderde spierkracht verhogen de kans op kwetsuren. Zorg dus voor een goede basisconditie.
  • Doe eventueel volgende oefeningen:
    • Opspannen van het bovenbeen in strekzit.
    • Squat, bemoeilijken door op één been te gaan staan.
    • Squat maar dan met één been naar voor gaan staan.
    • Squat met één been naar voor en opspringen, nadien van been wisselen.

4.3 Enkelblessures

Meestal gaat het bij blessures van de enkel om verstuikingen en kneuzingen. Dit gaat veelal samen. Een verstuiking wordt veroorzaakt door het omzwikken van de enkel door de ongelijke bodem, het blokkeren van de enkel door de tegenstander, foutief neerkomen, …

4.3.1 enkelfractuur

Breuken gaan gepaard met acute pijn en een snel optredende zwelling, de speler kan niet meer steunen op de enkel. De speler moet zo snel mogelijk naar het ziekenhuis gebracht worden.

Onmiddellijk na het accident is ijs altijd aangewezen alsook het proberen om de voet te spalken zodat deze niet meer bewogen kan worden. In het ziekenhuis zal dan de verdere behandeling besproken worden.

4.3.2 letsel van de enkelbanden en pezen:

De stabiliteit van de enkel wordt voornamelijk bekomen door ligamenten en spieren. Bij een kwetsuur gaat het meestal om een verstuiking of verzwikking, waarbij de ligamenten beschadigd zijn. Een verzwikking gaat gepaard met een rotatie van de voorvoet naar binnen, waardoor er een grote rek komt te staan op de ligamentaire structuren.

De buitenste ligamenten worden meestal geraakt omdat deze minder stevig zijn dan deze van de binnenenkel. De enkelverstuiking is in te delen in 3 graden:

  • Graad 1: lichte verrekking en eventueel een klein scheurtje van het voorste deel van het buitenste ligament.
  • Graad 2: hierbij is ook het middelste deel van het ligament geraakt.
  • Graad 3: hier is ook het achterste deel betrokken.

Een verzwikking gaat zoals op de foto gepaard met een enorme zwelling, blauwe verkleuring pijn en bewegingsbeperking. Steunen op de hiel is moeilijk tot onmogelijk.

De acute behandeling van de enkel is de ICE-techniek. Verder is het raadzaam om een RX te laten nemen van de enkel om eventuele andere kwetsuren uit te sluiten. Wel is het aan te raden, als er geen verder kwetsuren aanwezig zijn, bij een graad 1 of graad 2 blessure de voet niet te laten ingipsen. Dit zal door de spoedarts voorgesteld worden, maar hierdoor zal de revalidatie veel langer en moeizamer verlopen, een gewone taping is hier voldoende. Bij een graad 3 is het wel aan te raden om de voet 1 week in te gipsen. Daarna is een taping of brace voldoende.

4.4 Andere veel voorkomende voetblessures

4.4.1 Blaren

Door grote wrijving, veelal door nieuwe schoenen. Je kunt eventueel de blaar doorprikken (met een steriele naald) en laten leeglopen. Nadien goed ontsmetten en een verband aanleggen.

Om eventuele blaren te voorkomen kan je talkpoeder in je voetbalschoenen doen om de wrijving te voorkomen of je kan je voetbalschoenen nat maken.

4.4.2 Overbelastingsletsels

Overbelastingsletsels zijn het gevolg van langdurig dezelfde beweging, een onevenwicht tussen belasting en draagkracht en onderliggende afwijkingen. De behandeling van deze letsels bestaat ook uit de ICE-techniek. Verder is het soms ook aan te raden een ontstekingsremmer in te nemen. Rust is de boodschap.De nabehandeling bestaat uit kinesitherapie. Verder is het ook belangrijk om na te gaan waardoor de overbelasting is ontstaan. Komt deze door een foutieve techniek, door een onevenwicht of interne afwijking.

5. Preventie:

  • Het gedrag: het is belangrijk om fair te blijven spelen.
  • Goede belasting in training en wedstrijd.
  • Beschermende uitrusting: goede scheenbeschermers.
  • Goede voetbalschoenen.
  • Goed onderhouden terrein
  • Klimaat: bij regen en koude een iets langere opwarming uitvoeren.

6. Informatie:

Voor verdere vragen en informatie kan je steeds terecht op onderstaand adres of telefoonnummer:

Liesbet Vervecken
Licentiaat kinesitherapie

Koningin Fabiolalaan 2
2360 Oud-Turnhout
Tel: 014 – 70 93 98
GSM: 0498 – 69 13 01
Enkel op afspraak